Một căn phòng vắt, trữ sữa mẹ thì có gì đáng cười?

Nhưng có gì đáng cười trong việc người lao động nữ cần một không gian sạch sẽ, an toàn và riêng tư để vắt sữa cho con trong giờ làm việc? Vì sao một nhu cầu gắn liền với cơ thể, sức khỏe của phụ nữ và việc chăm sóc trẻ nhỏ lại dễ dàng trở thành chất liệu cho những câu đùa mang tính hạ thấp?

ECUE 9 tháng 9, 2026

Theo Nghị định số 283 của Chính phủ, doanh nghiệp có từ 1.000 lao động nữ trở lên nhưng không bố trí phòng vắt, trữ sữa mẹ tại nơi làm việc có thể bị phạt từ 10 đến 20 triệu đồng.

Thông tin này nhanh chóng trở thành chủ đề được quan tâm trên mạng xã hội. Đáng chú ý, bên cạnh những trao đổi nghiêm túc, không ít bình luận lại chọn cách giễu cợt, khiếm nhã hoặc cho rằng quy định này “bất công” với nam giới.

“Vậy giới hạn là 999 nữ”.

“Vì công bằng và bình đẳng, anh em cũng phải có một phòng hút thuốc”.

“Công ty có 100 lao động nam mà chẳng có lấy một phòng karaoke”.

Khi bị phản đối, những người viết ra các bình luận ấy lại biện minh rằng đó chỉ là “một câu đùa”.

“GIỚI HẠN LÀ 999 NỮ”

Quy định doanh nghiệp sử dụng từ 1.000 lao động nữ trở lên phải bố trí phòng vắt, trữ sữa mẹ không phải là một yêu cầu mới. Nghĩa vụ này đã được quy định tại Nghị định số 145 của Chính phủ, ban hành năm 2020 và chính thức có hiệu lực từ tháng 2/2021.

Theo đó, phòng vắt, trữ sữa mẹ phải là một không gian riêng tư, tách biệt với buồng tắm và nhà vệ sinh, đồng thời được trang bị những điều kiện cơ bản như điện, nước, bàn, ghế, tủ lạnh và hệ thống thông khí phù hợp.

Đến tháng 11/2021, Bộ Y tế tiếp tục ban hành Quyết định số 5175, hướng dẫn cụ thể việc thiết lập và vận hành phòng vắt, trữ sữa mẹ tại nơi làm việc. Số lượng phòng được khuyến nghị theo quy mô lao động nữ như sau: [3]

Dưới 100 lao động nữ: tối thiểu 01 phòng;
Từ 100 đến dưới 500 lao động nữ: tối thiểu 02 phòng;
Từ 500 đến dưới 1.000 lao động nữ: tối thiểu 03 phòng;
Trên 1.000 lao động nữ: tối thiểu 04 phòng, với tỷ lệ trung bình khoảng 300 lao động nữ/phòng.

Tại những nơi sử dụng dưới 1.000 lao động nữ, việc bố trí phòng vắt, trữ sữa mẹ được khuyến khích dựa trên nhu cầu và điều kiện thực tế. Với doanh nghiệp sử dụng từ 1.000 lao động nữ trở lên, đây là nghĩa vụ bắt buộc.

Ngay cả chế tài xử phạt cũng không hoàn toàn mới. Nghị định số 12 của Chính phủ, ban hành năm 2022, đã quy định mức phạt đối với doanh nghiệp sử dụng từ 1.000 lao động nữ trở lên nhưng không lắp đặt phòng vắt, trữ sữa mẹ. Nghị định số 283 chỉ tiếp tục ghi nhận chế tài này trong khung xử phạt mới.

Vì vậy, câu nói “999 là giới hạn” không chỉ là một câu đùa, mà còn cho thấy nhiều người chưa thực sự hiểu rằng phòng vắt, trữ sữa mẹ là một phần của hệ thống quyền lợi và điều kiện lao động đã được pháp luật quy định trước đó.

KHÔNG PHẢI “ĐẶC QUYỀN” CHO PHỤ NỮ

Khi quy định về việc bố trí phòng vắt, trữ sữa mẹ một lần nữa trở thành chủ đề được quan tâm trên mạng xã hội, không ít bình luận cho rằng nếu có phòng vắt sữa cho nhân viên nữ thì cũng phải có phòng hút thuốc cho nhân viên nam mới là “bình đẳng”.

Bất kể là đùa cợt hay nghiêm túc, đây vẫn là một phép so sánh khập khiễng.

Vắt sữa là một nhu cầu sinh học gắn trực tiếp với sức khỏe của người mẹ và trẻ nhỏ. Khi phải xa con để quay lại làm việc, việc vắt sữa giúp người mẹ duy trì nguồn sữa, giảm tình trạng căng tức và hạn chế nguy cơ tắc tia sữa, viêm hoặc nhiễm trùng tuyến vú. Trong khi đó, hút thuốc là một lựa chọn cá nhân, phục vụ nhu cầu cá nhân, có ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ của người hút và những người xung quanh.

Những “câu đùa” như trên ít nhiều phản ánh thái độ xem các nhu cầu gắn với cơ thể và sức khỏe sinh sản của phụ nữ là chuyện riêng, nhạy cảm, phiền phức, không đủ quan trọng để trở thành trách nhiệm của doanh nghiệp và xã hội.

Tréo ngoe thay, xã hội vừa kỳ vọng phụ nữ sinh (nhiều) con, vừa khuyến khích nuôi con bằng sữa mẹ, vừa mong họ sớm trở lại làm việc và duy trì năng suất như thể họ chưa từng trải qua nhiều tháng mang thai, sinh nở, nuôi con. Thế nhưng, những điều kiện cần thiết để họ có thể thực hiện đồng thời các vai trò ấy lại không phải lúc nào cũng được đảm bảo, thậm chí còn bị xem như một đòi hỏi “quá phận”.

Nếu không có không gian phù hợp, nhiều lao động nữ phải hút sữa trong nhà vệ sinh – nơi duy nhất có sự riêng tư, nhưng lại không đảm bảo vệ sinh. Vì thế, việc có phòng vắt, trữ sữa mẹ ở nơi làm việc (phù hợp với quy định pháp luật, nhu cầu và nguồn lực thực tế của doanh nghiệp) là điều kiện tối thiểu để phụ nữ có thể nuôi con mà không phải rời khỏi thị trường lao động hoặc đánh đổi sức khỏe, phẩm giá của mình.

TÌNH DỤC HÓA PHỤ NỮ, NGAY CẢ KHI HỌ ĐANG LÀM MẸ

Điều khiến VGEM bức xúc nhất trong những cuộc thảo luận này là hàng trăm bình luận mang tính tình dục hóa việc cho con bú và vắt sữa.

Việc người mẹ có sữa và cho con bú là chức năng sinh học bình thường của cơ thể phụ nữ. Hơn nữa, đây là điều xã hội khuyến khích và còn kỳ vọng là một phần trách nhiệm chăm sóc của người mẹ. Những bà mẹ không có sữa hay không lựa chọn cho con bú thậm chí có thể bị coi như không làm tròn vai trò của mình.

Thế nhưng, khi những hoạt động hoàn toàn tự nhiên này được thực hiện ở nơi công cộng hay trở thành chủ đề trong những cuộc thảo luận xã hội, cơ thể phụ nữ vẫn thường bị nhìn qua lăng kính tình dục thay vì được coi như một cơ thể con người với những chức năng sinh học bình thường.

Điều này tạo ra một mâu thuẫn mà phụ nữ phải gánh chịu. Họ được kỳ vọng phải sinh con, có sữa và nuôi con bằng sữa mẹ để trở thành một “người mẹ tốt”. Nhưng đồng thời, khi thực hiện chính những điều xã hội mong đợi, họ lại phải lo lắng về việc bị soi mói, chế giễu và trở thành đối tượng của sự tình dục hóa. Nói cách khác, xã hội vừa áp đặt trách nhiệm chăm sóc lên phụ nữ, vừa khiến họ cảm thấy xấu hổ và không an toàn khi thực hiện trách nhiệm đó.

ĐỂ PHỤ NỮ ĐƯỢC LÀM MẸ CÓ PHẨM GIÁ

Những phép so sánh và lời đùa cợt xung quanh phòng vắt, trữ sữa mẹ hé lộ một niềm tin quen thuộc vẫn âm thầm tồn tại trong xã hội: mang thai, sinh con và chăm sóc trẻ nhỏ là “việc riêng” của phụ nữ.

Điều đó có nghĩa là vì phụ nữ là người mang thai và sinh con, họ phải tự thu xếp mọi vấn đề liên quan đến cơ thể, khả năng sinh sản và việc chăm sóc đứa trẻ. Nếu cơ thể họ phát sinh những nhu cầu khác, họ được kỳ vọng phải “tế nhị” tự xử lý, không làm phiền người khác và không đòi hỏi xã hội hay nơi làm việc phải thay đổi để hỗ trợ mình.

Trong khi đó, xã hội vẫn không ngừng khuyến khích người trẻ kết hôn và sinh con. Những người lựa chọn không kết hôn hoặc không có con thậm chí còn có thể bị chỉ trích là “ích kỷ”. Vậy tại sao chúng ta vừa mong phụ nữ sinh (nhiều) con, vừa nghiễm nhiên coi mọi nhu cầu phát sinh trong quá trình mang thai, sinh nở và nuôi con là “chuyện riêng” mà người mẹ phải tự xoay xở?

Để một người mẹ có thể trở lại làm việc, vô số dàn xếp xã hội đã phải diễn ra: ai chăm con, ai đưa đón, thời gian làm việc được tổ chức thế nào, sữa được vắt và bảo quản ở đâu, và ai sẽ hỗ trợ khi đứa trẻ cần được chăm sóc.

Phòng vắt, trữ sữa chỉ là một phần nhỏ trong những dàn xếp xã hội ấy. Nhưng sự hiện diện của nó gửi đi một thông điệp quan trọng: người lao động không phải tạm gác sức khỏe và trách nhiệm chăm sóc của mình bên ngoài cánh cửa nơi làm việc.

Một căn phòng như vậy không chỉ phục vụ riêng người mẹ. Nó góp phần chăm sóc một đứa trẻ, hỗ trợ một gia đình và giúp doanh nghiệp duy trì những lao động có kinh nghiệm. Đó là một cách để nơi làm việc và xã hội cùng chia sẻ trách nhiệm chăm sóc, thay vì tiếp tục để phần lớn trách nhiệm ấy dồn lên vai phụ nữ.

Tất nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được thảo luận nghiêm túc: Các doanh nghiệp có quy mô nhỏ hơn nên được hỗ trợ ra sao? Làm thế nào để những căn phòng này thực sự được xây dựng, vận hành và sử dụng hiệu quả, thay vì chỉ tồn tại để đáp ứng thủ tục?

Nhưng trước hết, có lẽ điều cần thay đổi trước tiên là thái độ của xã hội đối với nhu cầu này.

Việc có phòng vắt sữa không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh học, mà còn giúp giảm bớt những rào cản xã hội mà các bà mẹ đang phải đối mặt. Một không gian sạch sẽ, riêng tư, và an toàn cho phép phụ nữ thực hiện những hoạt động này một cách thoải mái hơn. Hơn nữa, khi các nhu cầu chăm sóc và sinh sản của phụ nữ được thiết kế vào môi trường làm việc, việc vắt sữa cũng sẽ được nhìn nhận như một điều bình thường trong cuộc sống.

Đây là một bước tiến trong việc thừa nhận rằng những nhu cầu gắn với cơ thể, sức khỏe và việc làm mẹ của phụ nữ không phải là “chuyện riêng”, mà là vấn đề liên quan đến quyền của người lao động, trách nhiệm của doanh nghiệp và cách toàn xã hội tổ chức công việc chăm sóc.

Đừng coi sự hỗ trợ dành cho người mẹ là một trò đùa hay đặc quyền. Hãy để phụ nữ được làm mẹ, tiếp tục làm việc và chăm sóc sức khoẻ mình trong sự an toàn, tôn trọng và phẩm giá.